Mongol helni aylaguud

Erdem Bičgin standartiig bii bolgohin tuld Mongol helni aylaguudiig sudalj, angilah ni nen čuhal.
Mongol helni bülegt bagtah helnüüdiig angilsan ündsen standart baihgüi gej helj bolno. Olon ulsin hel sudlalin SIL baiguullagin Raymond Gordon bülgiig yörönhiilen baruun, züün gej angiljee. Baruun bülegt Afganistand maš cöön tooni hüni yarih Mogol heliig oruuljee. Mongol ügnüüdiig aguulah bolovč yör Pers helni Dari aylga učir Hazara, Aimak helnüüdiig oruulaagüi baina. Züün bülegt Dagur, Mongur, Oirad-Halh gesen baina. BNHAU-t baih Tu buyu Mongur, Kanjia, Bonan, Sant, Züün Šar Uigur helüüdiig negtgen Mongur gejee. Oirad-Halh gesnee dotor ni Halh-Buriad bolon Oirad-Halimag-Darhad gej čaaš salaaluuljee, (2005).
Zarim angilald Oiradiig Baruun Mongol, Buriadiig Hoit Mongol geed Mogol heliig Ömnöd Mongol gesen baih ni ilüü tohiromjtoi neriidel geltei.
Praktik setgelgeeg dagaad Mogol heliig tür orhiy. Tegvel ündsendee 7 bülegt handaj bolno:

1. Halh
2. Övör Mongol
3. Barga-Buriad
   ÖMÖZO-i Hölönbuir aimagt Barga, Buraid; OHU-in Buriad Uls, Agin Buriad, Ust-Ordin Buraid; Mongol Ulsin Selenge, Hentii, Dornod aimagt Buriad
4. Baruun Mongol buyu Oirad
   BNHAU-in Höh Nuurt Hošuud; Sinjaand Torguud; ÖMÖZO-i Alšaa aimagt Torguud, Ööld; OHU-in Halimagt Torguud, Dörvöd, Don Buzava
5. Mongur, Kanjia, Bonan, Sant, Züün Šar Uigur
6. Dagur
7. Hamnigan

Övör Mongol dahi Mongol helni aylaguudiig angilsan olon oroldloguud baidag. Zarimd ni Jirim, Jostu, Ordos geh meteer angilsan baih avč, yörinhiidöö hel sudlal talaasaa bus, ovog aimgin huvaarilalt maygin boldog. Övör Mongold Šuluun Höhin Cahar aylga alban yosni hel gej songogdson bolovč ene hel car hüreegee tödii l örgöjüüleegüi. Ene tal deer dorvitoi bögööd tohiromjtoi gej helj boloh sudalgaanuudin neg ni Svantesson narin sudalgaa yum. End Halh bolon Övör Mongolin aylaguudiig negtgen angiljee. Ingehdee Šiliingol, Ulaancav, Sünid aylguudiig Halh hemeejee. Tegeheer Svantesson nariin angilaliig yörönhiilvöl:

1. Hoit Halh (1,5 say)
   Töv Halh, Baruun Halhin hoit heseg, Darhad (20,000), Hotgoid, Ömnöd Selenge “Buriad” (20,000)
2. Ömnöd Halh (1,1 say)
   Baruun Halhin ömnöd heseg, Govin Halh, Züün Halh, Ömnöd Halh, Dariganga (40,000), Šiliin Gol (50,000), Ulaancav (30,000), Sünid (40,000)
3. Ömnöd Mongol (350,000)
   Cahar (100,000), Üzemčin (75,000), Hešigten (20,000), Ordos (130,000)
4. Naiman (100,000)
5. Züün Mongol (2,1 say)
   Baarin (110,000), Arhorčin (50,000), Ih Mingan, Onginud (80,000), Harčin (350,000), Tümed, Hüree (80,000), Mongoljin, Horčin (1,1 million), Gorlos (35,000), Heilongjiang Dörbed (35,000), Jalaid (140,000), Jaruud (90,000)
6. Urad (40,000)

Ene büleg bolon busad aylaguud deer daraa ürgeljlüülen delgerüülen bičih bolno.